آلودگی نوری چیست؟ تاثیر آن بر سلامت انسان و محیط زیست + راهکار کاهش

آیا می‌دانید آلودگی نوری چیست و چه تاثیری دارد؟

Light Pollution یا آلودگی نوری روشنایی بیش از حد یک محیط به خاطر وجود نورهای مصنوعی است.

به دلیل اینکه آلودگی نوری می‌تواند نور ستارگان و اجرام آسمانی را کم فروغ کند، مانند سایر آلودگی‌های دیگر برای محیط زیست مضر است.

با توجه به نیاز جوامع امروزی برای استفاده از نورهای مصنوعی، آشنایی با عوامل ایجاد آلودگی نوری و مضراتی که این نوع از آلودگی برای انسان و محیط زیست دارد، ضروری است.

به همین خاطر ما تصمیم داریم در این نوشتار به صورت کامل درباره آلودگی نوری مضرات آن و راهکارهایی برای کاهش این مضرات صحبت کنیم.

 

آلودگی نوری چیست؟

امروزه استفاده از سیستم روشنایی در محیط‌های روباز و سربسته یکی از ملزومات است.

زیرا نور و روشنایی باعث جذابیت و زیبایی فضاهای مختلف می‌شود.

اما یکی از مشکلاتی که در شهرهای مدرن امروزی وجود دارد، استفاده بی‌اندازه از لامپ ها و چراغ‌هایی است که با پراکندن نور زیاد، باعث آلودگی نوری می‌شوند.

این نورهای مزاحم که صرفاً توسط انسان به وجود می‌آیند از حد طبیعی بیشتر هستند و می‌توانند اثرات منفی بر گیاهان، جانوران، محیط زیست و حتی خود انسان داشته باشند.

البته بگذریم از اینکه استفاده زیاد از چراغ‌ها و لامپ‌هایی که نورهای اضافی تولید می‌کنند، باعث اتلاف انرژی نیز می‌شود.

در محیط‌هایی که نور اضافی وجود دارد، آسمان شب قابل رویت نخواهد بود و امکان مشاهده نور ستارگان و اجرام آسمانی وجود ندارد.

در واقع اگر بخواهیم یک تعریف کلی از آلودگی نوری داشته باشیم باید بگوییم، نوری که بیش از اندازه باشد و از دید انسان آسیب رسان و مزاحم تلقی شود، آلودگی نوری است.

با پیشرفت تکنولوژی در سال‌های اخیر، یکی از مشکلاتی که وجود داشته و مسبب آن هم انسان بوده، آلودگی نوری است که در کنار آلودگی صوتی و آلودگی هوا می‌تواند خسارت‌های سنگینی را به طبیعت وارد کند.

یکی از دلایل اصلی ایجاد این آلودگی استفاده بیش از اندازه ، و نابه جا و طراحی نشده  از منابع روشنایی هستند که توسط انسان‌ها در فضاهای باز، مراکز تجاری، مسکونی، کارخانجات، اداره‌ها و … به کار می روند.

همه ی این موارد ذکر شده در صورتی که بی حد و حساب و بدون طراحی حساب شده به کار روند می توانند سبب آلودگی نوری باشند.

آلودگی نوری به چند دسته تقسیم می‌شود:

 

• تابش مستقیم (Direct Glare): نوری که مستقیماً به چشم انسان می‌تابد و باعث اذیت یا کاهش دید می‌شود.
• نور پراکنده (Skyglow): روشنایی عمومی شهر که باعث کم‌رنگ شدن دید ستارگان می‌شود.
• نور بازتابی (Reflected Light): نوری که از سطوح بازتاب می‌شود و به محیط‌های اطراف آسیب می‌زند.
• نور مزاحم (Light Trespass): نوری که به محیط‌های خصوصی یا مکان‌های طبیعی نفوذ می‌کند و مزاحمت ایجاد می‌کند.

تاثیر آلودگی نوری بر انسان

همواره عملکرد بدن انسان تحت تاثیر عوامل محیطی و آلودگی‌هایی است که در محیط اطراف وجود دارند.

آلودگی نوری نیز مانند سایر آلودگی‌های محیطی، می‌تواند روی سلامت زندگی انسان تاثیر داشته باشد.

با توجه به اینکه بدن انسان به صورت طبیعی یک چرخه کامل شبانه روزی دارد، با یک ریتم طبیعی به فعالیت می‌پردازد و در هنگام شب که نور کافی برای فعالیت وجود ندارد به صورت اتوماتیک نیاز به خواب و استراحت پیدا می‌کند.

هنگامی که ساعت طبیعی بدن انسان به واسطه قرار گرفتن در محیط‌های پرنور مختل شود، تولید ملاتونین که یک هورمون خواب است، کاهش پیدا کرده و تنظیمات سلولی انسان نیز دچار اختلال می‌شود.

از مشکلاتی که آلودگی نوری می‌تواند برای انسان ایجاد کند، می‌توان به کاهش مهارت‌های شناختی و حرکتی اشاره کرد.

زمانی که انسان ساعت خواب و استراحت کافی نداشته باشد، تمرکز کافی برای انجام فعالیت‌های روزانه خود را هم نخواهد داشت.

قرار گرفتن مداوم انسان‌ها در معرض نورهای مصنوعی محیطی که بیش از اندازه هستند، باعث اختلالات روحی، روانی و خواب در آن ها می‌شود.

برای مطالعه بیشتر مقاله تاثیر نور بر اختلال استرس را بخوانید.

اثرات بلندمدت آلودگی نوری بر سلامت انسان

• کاهش ملاتونین و اختلال ریتم شبانه‌روزی.
• افزایش خطر افسردگی، اضطراب، بیماری قلبی و سردردهای مزمن.
• کاهش تمرکز و کیفیت زندگی روزانه.

جلوگیری از تاثیرات مضر آلودگی نوری

البته می‌توان با استفاده از تکنولوژی‌های مدرن امروزی از این مشکلات جلوگیری کرد.

با استفاده از چراغ‌هایی که دارای سنسور هستند و فقط در مواقع ضروری روشن و خاموش می‌شوند تا حد زیادی این مشکلات برطرف می‌شود.

همچنین می‌توان از منابع نوری مختلف مانند چراغ پارکی یا چراغ باغی به نحوی استفاده کرد که حداقل آلودگی نوری را ایجاد کند.

روش‌های علمی کاهش آلودگی نوری

• نورپردازی جهت‌دار: چراغ‌ها را به سمت زمین و محیط هدف هدایت کنید.
• استفاده از تایمر و سنسور حرکتی: روشن شدن نور فقط در زمان نیاز.
• LED با طیف مناسب: انتخاب طیف نوری کمتر آسیب‌رسان به محیط زیست و خواب انسان.
• مقررات شهری و استانداردها: استفاده از طراحی‌های نورپردازی قانونی برای کاهش نور مزاحم.

برای این منظور به شما پیشنهاد میکنیم هنگام سفارش انواع محصولات چراغ پارکی و باغی ، با مشاوران متخصص صنایع روشنایی الین به صورت رایگان و 24 ساعته مشاوره داشته باشید. آقای مهندس رمضانی تماس : +989129511334

تاثیر آلودگی نوری بر موجودات زنده

همانطور که آلودگی نوری می‌تواند برای زندگی ما انسان‌ها ضرر داشته باشد، مسلماً برای زندگی حیوانات و سایر موجودات زنده نیز مضراتی را در پی دارد.

اولین تاثیری که این آلودگی بر محیط زیست دارد، کاهش نور ستارگان و کم فروغ کردن اجرام آسمانی است.

علاوه بر این مشکل، پرندگان مهاجری که به صورت غریزی با دنبال کردن نور، مسیر خود را پیدا می‌کنند به خاطر وجود نورهای مصنوعی و غیر طبیعی خیابان‌ها، مسیر خود را پیدا نمی‌کنند و نمی‌توانند در مسیر صحیح حرکت کنند.

گاهی ممکن است گروه‌های مختلف پرندگان به خاطر وجود نورهای اضافی در طول مسیر به یکدیگر برخورد کنند و یا حتی مسیر خود را گم کنند.

گیاهان که یکی از اجزای اصلی طبیعت و محیط زیست ما هستند، برای رشد کافی نیاز به نور خورشید دارند.

این گیاهان که معمولاً در شب نیاز به تاریکی دارند و بعضی از فعالیت‌های خود مانند گرده افشانی و گل دادن را در هنگام تاریکی انجام می‌دهند، زمانی که شب‌ها هم در معرض نور چراغ‌های مصنوعی باشند، فعالیت طبیعی نخواهند داشت.

همین باعث می‌شود تا وجود نور مصنوعی از گل دادن این گیاهان جلوگیری کند و گرده‌افشانی آن ها که معمولاً توسط حیوانات شبگرد انجام می‌شود به تعویق بیفتد.

بعضی از درختان نیز به خاطر قرار گرفتن مداوم در برابر روشنایی‌های غیر طبیعی، دچار اختلالاتی در چرخه خواب زمستانی می‌شوند و به این صورت مشکلاتی برای بقا و تولید مثل آن ها ایجاد می‌شود.

• پرندگان و جانوران مهاجر: مسیرهای مهاجرت آنها به هم می‌خورد و برخورد با ساختمان‌ها افزایش می‌یابد.
• حشرات شب‌زی: کاهش جمعیت و فعالیت آنها به دلیل نور مصنوعی، که باعث کاهش گرده‌افشانی و کاهش تنوع زیستی می‌شود.
• آبزیان: چرخه‌های رفتاری ماهیان و سایر آبزیان تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
• گیاهان: گل‌دهی و گرده‌افشانی مختل می‌شود، خواب زمستانی درختان به هم می‌خورد.

آلودگی نوری و مصرف انرژی

نورهای اضافی و غیرضروری باعث افزایش مصرف برق شهری و خانگی می‌شوند.

طبق آمار جهانی، حدود 30٪ مصرف روشنایی شهری اتلاف انرژی است.

کاهش مصرف نور اضافی می‌تواند هم به محیط زیست کمک کند و هم هزینه‌ها را کاهش دهد.

 

 آلودگی نوری در ایران و جهان

شهرهایی مانند تهران، مشهد و اصفهان در ایران دارای بیشترین نور اضافی هستند.

در جهان، شهرهایی مثل نیویورک، توکیو و لندن جزو مناطق با بیشترین آلودگی نوری محسوب می‌شوند.

استفاده از نقشه‌های نور شهری (Light Pollution Map) می‌تواند میزان تابش نور را نمایش دهد.

 

سوالات متداول (FAQ)

سوال: آلودگی نوری چیست؟

پاسخ: آلودگی نوری به نور اضافی یا نامناسبی گفته می‌شود که توسط انسان تولید می‌شود و باعث کاهش دید ستارگان، اختلال در چرخه طبیعی موجودات و اتلاف انرژی می‌شود.

 

سوال: چه اثراتی آلودگی نوری بر سلامت انسان دارد؟

پاسخ: آلودگی نوری می‌تواند باعث کاهش کیفیت خواب، کاهش ملاتونین، اختلال ریتم شبانه‌روزی و در بلندمدت افزایش خطر افسردگی، بیماری قلبی و سردردهای مزمن شود.

 

سوال: آلودگی نوری چگونه بر گیاهان و حیوانات تأثیر می‌گذارد؟

پاسخ: آلودگی نوری باعث اختلال در چرخه خواب گیاهان و جانوران شب‌زی، کاهش گرده‌افشانی، تغییر مسیر مهاجرت پرندگان و کاهش تنوع زیستی می‌شود.

 

سوال: چگونه می‌توان آلودگی نوری را کاهش داد؟

پاسخ: با استفاده از نورپردازی جهت‌دار، چراغ‌های سنسوردار و تایمر دار، LED با طیف مناسب و رعایت مقررات شهری می‌توان آلودگی نوری را کاهش داد.

 

سوال: آیا چراغ‌های پارکی و خیابانی باعث آلودگی نوری می‌شوند؟

پاسخ: اگر به صورت صحیح و طراحی شده استفاده شوند، خیر؛ اما نصب بدون پوشش و نور اضافی می‌تواند باعث آلودگی نوری شود.

 

سوال: آلودگی نوری در ایران و جهان چگونه است؟

پاسخ: شهرهایی مانند تهران، مشهد و اصفهان بیشترین نور اضافی را دارند و در جهان، نیویورک، لندن و توکیو از پرنورترین شهرها هستند. نقشه‌های نور شهری می‌توانند میزان تابش نور را نشان دهند.

کلام پایانی

در این مقاله تلاش کردیم درباره آلودگی نوری و تاثیر آن بر محیط زیست و زندگی جانداران و گیاهان صحبت کنیم.

استفاده از نور و انواع چراغ های روشنایی ، پرژکتور ها ، چراغ های پارکی و باغی در دنیای امروز اجتناب ناپذیر است.

اما با دانستن مضرات آلودگی نوری بر زندگی جانوران ، گیاهان و انسان ها خواهیم توانست هنگام طراحی صحیح نورپردازی با نگاه بر تکنولوژی های جدید نورپردازی حتی الامکان از این آسیب ها جلوگیری کنیم .

در صورتی که شما نیاز به طراحی و نورپردازی محیط خود با چراغ های خیابانی و یا پارکی صنایع روشنایی این را  دارید، می توانید برای یک طراحی از پیش برنامه ریزی شده و متخصصانه از مشاوره رایگان و تخصصی صنایع روشنایی الین بهره ببرید. مهندس رمضانی : تماس +989129511334 در زیر برخی از نمونه محصولات را مشاهده می نمائید. برای مشاهده محصولات بیشتر به منوی بالا مراجعه فرمائید.